kpss sinava hazırlık

                                                              İKTİSAT'A GİRİŞ

Grafiklerimiz ve grafik yorumlamalarımız bu dersle birlikte yani iktisata başlıyoruz artık....


ÜRETİM İMKANLARI EĞRİSİ(DÖNÜŞÜM  EĞRİSİ)

Mevcut üretim faktörleri ve üretim teknolojisi sabitken belli bir dönemde ekonominin maksimum üretebileceği mal bileşenlerini gösterir.

Üretim İmkanları Eğrisi

Üretim imkanları eğrisi üzerinde A,B,C,D ve E noktalarında ekonomi maksimum düzeyde üretim yapmaktadır yanı üretim faktörlerının tamamını kullanmaktadır..
  Bundan daha fazlasını kullanamaz , daha azıda eksik istihdama işssizliğe neden olur..Yani
F noktasında eksik istihdam vardir dolayısıyla işssiz vardır..

G noktasında ise üretim yapılamamaktadır çünkü onu karşylayacak ne teknolojimiz ne de üretim faktörlerimiz vardır..

Örneğin: B noktasında 50 ton buğday , 10 adet Bilgisayar üretildiğini varsayarsak .
10 adet pc  üretmek için bizim 10 ton buğdaydan vazgeçtiğimiz anlamına gelir.
bu olayı yorumlarsak eğer bizim buğday üretiminde daha uzman Pc de ise daha yeni olduğumuzu gösterir.. 


MARJİNAL DÖNÜŞÜM ORANI(MRT)

Bir malın birbrim daha fazla üretilmesi halinde diğer maldan vazgeçilmesi gereken miktarı gösterir.

MRT=MDO (MARJINAL DONUSUM ORANI)

A noktasından B noktasına geçildiğinde =60-50/10-0 =1
B noktasından C noktasına geçildiğinde=50-40/20-10=2

 Görüldüğü gibi aşagı dogru yanı pc üretimi arttırıdığımızda  üretim imkanları egrisi her aşamada arttığını görüyoruz .Bu duruma artan fırsat maliyeti denmektedir.

Üretim eğrisinin şeklini fırsat maliyeti belirlemektedir Fırsat maliyeti artan , azalan , sabit olmak üzere 3 tanedir. Şekilleri;
1. grafiğin anlamı malın her aşamada artması demektir(artan fırsat maliyeti)
2. malın her aşamada azalması (azalan fırsat maliyeti)
3.her iki malı da üretmeye aynı derecede uydun demektir.(sabit fırsat maliyeti)


    ÜRETİM İMKANLARI EĞRİSİNDEKİ KAYMALAR
Üretim imkanları eğrisinin dişa(sağa) doğru kayması ekonomik büyüme, içe(sola) doğru kaymasına ekonomik küçülme denir.

Bu kaymaların nedenlerı ;
Ekonomik büyüme(sağa) kayması

1. Teknolojik gelişme
2. İşgücünün artması
3. Fabrikaların artması
4. *Okuma yazma oranının artması

Ekonomik küçülme(sola) kayması

1. Teknolojik gerileme
2. İşgücünün azalması
3. Fabraikaların azalması
4. Okuma yazma oranının gerilemesi

CETERİS PARİBUS
İktisatta bir değişkeni etkileyen çok sayıda değişkenden sadece bir tanesinin değiştiği diğerlerinin sabit kabul edildiği varsayımına ceteris paribus denir.

***İktisatta gereksiz detayların ihmal edilmesine, arındırılmasına Ockham'ın usturası denmektedir..(14yy. filozofu w.ockham )

EĞİM
    İktisatin her yerinde kullanacağımız bir terimdir.İktisati anlamamız için Eğimi bilmemiz gerekiyor .Tanım olarak değişkenler arası sayısal değere denir.Fonksiyonun eğimi türev alarak, grafiğin eğimi eğim formulu uygulayarak bulunur.Tanımda pek anlaşılmıyor ama çok basittir..

FORMUL :

Daha öncede gördüğümüz Marjınal dönüşüm oranını hespalarken kullandığımız formüldür. Aslında mantığı dikey eksendeki değişim bölü yatay eksendeki değişimdir.

A noktasının eğimi : 100-50/10-5=10
B noktasının eğimi:  150-100 / 15-10=10

Grafik doğrsal olduğundan dolayı her noktada eğim eşit çıkıyor(ilerde değineceğm bu konuya). Bütün grafiklerin eğimi matematik fizik ve tabi iktisat grafiklerinin eğimleri bu formülden hesaplanır.


Bu grafikler çoğunlukla karıştılır hangisi artarak artan hangisi azalarak artandı diye.. Buna zamanla alışıyorsunuz merak etmeyin ilerde en basit şeylerin biri olacak.

Eğimi yokuş gibi düşünün dikleştikçe eğim artar en dik oldugu nokda sonsuzdur ..Eğim yatıklaştıkça da azalır ..Bu grafikte en yatık halini almış yani 0 dır.

Grafiklerdeki eğimi hesaplamayı gördük peki fonksiyon şeklinde sorular verilip bunun eğimini hesaplayın derse nasıl yapıcaz .Onuda türev alarak(ileri derecede türevler değil korkmayın görebileceğimiz n basit şekilde grafikten bile daha kolay :)


Yukarıdaki örnkde dy/dx kafanızı karıştırmasın o türev al demektir. Türevide üstü yana getir üstü bir azalt.
Peki dMC/dq  , dTC/dq  diye neden değişiyor sürekli . alttaki yanı paydadakine göre türev al demek istiyor  örnegin MC(marjinal maliyet) 'nin q 'a göre türevin al ...

dTC/dq     TC (toplam maliyet) 'nin q a göre türevini al demektir...
.
EĞİMLE BİRLİKTE TEMEL KAVRAMLAR BİTMİŞTİR.

Kendime uğraş için yapıyorum aslında zamanla tüm konuları ekleyeceğim.Basit anlaşılır şekilde anlatmaya çalışıyorum .

 İstanbul da yaşıyorum eğer bana ulaşmak isterseniz isimsizblogr@gmail.com 'a mesaj atmanız yeterli.isim ve soyismimi internetten insanlardan uzak kalmak için sakladım aslına bakarsanız biraz kötü dönemler geçirdim .Amacım dersaneye gidemeyen veya evde çalışmak isteyen arkdaşlarıma az da olsa yardımım olsun konular hakkında fikir sahibi olsunlar sınıfta soramadıkları soruları sorsunlar istedim.Çok detaya inemiyorum ama sınavlarda çıkan konular soruları tırnak içine alarak veya koyu font da yazıyorum.

ÇALIŞANLARA BAŞARILAR ...

J.M.Keynes Uzun vade kavramı olaylara bakışımızı yanlış yönlendirir. Çünkü uzun vadede hepimiz ölmüş olacağız..

TALEP
Talep bir malı satın alma isteği , arzusudur .
Ama her istek talep değildir bunu satın alma gücüyle desteklemesi gereklidir.örneğin parası olmayan biri lamborgini istemesi bir talep değildir..Talep için cepte para olması gereklidir neyse talep konusuna fazla takılmayın kişilerin arz ve istekeri diye bilmeniz yeterli.

Gösterimi:  Qdx:f(Px)  ' tir.


Doğrusal bir talep denklemi şeklinde ifade edersek;
Qdx=A-BPx

Örnek:Qdx=20-2Px  şeklinde olsun x malının fiyatına herhangi  değerler vererek  talep edilen miktarı bulalım.

Px = 2 iken  Qdx = 20-2*2 =16
Px = 3 iken Qdx = 14
Px = 4 iken Qdx = 12

 bunu grafiğe aktaralım.

bireysel talep grafigi

Tüketicilerin bir maldan talep ettikleri miktarın o malı satın alan tüketici sayısından etkilenmesine ağ dışsallıkları denir.Pozitif ve negatif olmak üzere 2 tür ağ dışsallığı vardır.

POZİTİF AĞ D.
Sürü psikolojisi(bandwagon etkisi)

Ör :herkesin birinde gördüğü malı kendisininde almak istemisidir ( bir zamanlar converse ayakkabı modası vardı bilirsiniz ergenken bizde görür milletten isterdik bu şekilde o ürüne olan talebi arttırdık)

NEGATİF AĞ D.
Bu da birinde olan malı herkesde var ben almam herkeste olan malı diyerek talebi azaltır.ZÜPPE  ETKİSİ(snop etkisi)  de denmektedir.

Bu pozitif ve negatif ağ dışsallığının önemi talep kanununun geçersiz olmasına yol açmaktadir
Çünkü talep kanununa göre fiyatı artan bi malın talebi azalması gerekir.
 Pozitif ağ dışsalığında sürekli talep ediliyor ürün fiyatı artıyor fiyat artmasına ragmen talepte artıyor. Normalde fiyat arrığı için talepin azalması gerekir .

 Negatifte ise talep edilen miktar azalıyor talep azaldığı için fiyatta düşüyor fiyat düşükken talep in tekrar artması beklenir  ama züppeler bu kuralı bozuyor çünkü herkeste var ben almam o ürünü diyor ..

Bu ağ dışsalıkları talep kanunu geçersiz kılıyor grafiğe aktaramıyoruz.(sorualarda çıkıyor o yüzden üzerinde durdum çok önemli bi konu değil )..

Talep kanunu = Bir malın fiyatı artarken talep edilen miktarın azalması , bir malın fiyatı azalırsa da talep edilen miktarın artması demektir

TALEP EĞRİSİNDEKİ KAYMALAR

1-Diğer malların fiyatındaki değişimler 

İkame mallar
 örneğin kırmızı ile beyaz et biribirnin ikamesidir.Yandaki grafikte beyaz etin fiyatı 100 lira ve baslangiçtaki talep miktari 50 kg , kırmızı etin fiyatında da bir artış meydana geldi diyelim fiyatın dahada artmasında şikayet eden tüketicilerde bundan sonrada beyaz et yiyelim derse bunun sonucunda beyaz etin fiyatı değişmediği halde talep edilen miktarı arttı yanı **paralel  şekilde sağa doğru kaymasına yol açtı..








Tamamlayıcı mallar:

Tanım olarak birbirni tamamlayan mal demektir.benzin araba gibi ..
Yandaki örnekte benzin fiyatlarındaki artış sonucu araba talebini ele acağız .
benzinin fiyatını arttığını düşünelim  bunun sonucunda insanların arabaya olan talebi azalır( araba fiyatında değişme olmadığı halde talep edilen miktarı (Q) azalıyor.(40 dan 30 a düşmüş araba talebi)..






2-Tüketici gelirindeki değişimler
3-Zevk ve tercihler
4-Tüketici fiyat ile ilgili beklentileri(ör: ilerde ürünün fiyatının artacağı beklentisi talebi arttırır.)
5-Piyasadaki tüketici sayısı

Gelecek derste  ARZ ile devam edeceğiz.

ARZ
Üreticilerin mallarını çeşitli fiyatlardan üretmek ve satmak istediği miktarına arz denir.

Arz fonksiyonu

Arz eğirisinin elde edilmesi:

Resim yazısı ekle

ÖRÜMCEK AĞI TEOREMİ

Resim yazısı ekle

Üretimi yıllık gerçekleşen tarımsal ürünlerin talebinde meydana gelen değişikliğin arzın uyum sağlayabilmesi için bir üretim döneminin( aradan 1 yıl geçmesi) gerekir.

Açıklarsak bir çiftçi geçen yıl arpa fiyatı yüksek fiyattan sattı ben bu sene buğday değil arpa ekerim dıyor .Ama sorun şurada bunu düşünen bi tek o değil her çiftçi böyle düşününce herkes arpa ekerse arpa bolluğu olur ve tüketiciler patlamış olur arpa fiyatı düşer buğday artar bu seferde .Bu bu şekilde her yıl devam eder buna örümcek ağı teorimi denir.

1-Sürekli dalgalanma 

Arz ve talep eğrilerinin birbirine eşit olması durumu

2- Dengeye yönelen dalgalanma

Arz eğrisinin talep eğrisinden büyük olması

3-Dengeden uzaklaşan dalgalanma

Talep eğrisinin arz eğrisinden büyük olması durumudur..

DOĞRUDAN MÜDAHALE
Taban fiyat politikası

*Taban fiyat denge fiyatının üzerinde olmalı.Devlet üreticileri korumak için uygular.*
Devlet piyasa müdahale etmeden önce piyasada oluşan denge fiyatı p1 ve q2 noktasındaydı.Sonrasında devlet müdahale edince fiyat p2 noktasına yükseldi .Talep edilen miktar fiyat yükselince q1 e geriledi . Üreticiler fiyat yükseldiği için daha fazla üretim yaptılar q3 düzeyinde üretim var ama tüketicilerde fiyat yükselince alamadı  yani üretilen mal üreticilerin elinde patladı (q1-q3 arası  kadar arz fazlası oldu).

Örnek:Piyasa talep denklemi Qd=40-2P , Piyasa arz denklemi Qs=20+2P olan bir piyasaya devlet 10 tl lik taban fiyat uyguluyor.ARZ fazlasını bulun ?

Yeni fiyatımız 10 tl olduguna göre D(talep) ve S (arzı) bulalım .
Qd=40-20=20       Qs=20+20=40

talep 20 arz 40 olduğuna göre arz fazlası olduğu açıkla belli olmuştur. 20 arz fazlası var.

Grafik olarak.












Tavan fiyat politikası
Devletin tüketicileri korumak amacıyla özellikle gıda ürünlerinde , uyguladığı politikadır.Piyasa fiyatının altında olmalı.


Yanda görüldüğü gibi piyasa fiyatı p1-Q1 iken  devlet tavan fiyat politikası uyguladığında üreticiler (s)  , P0 fiyatında Q0 kadar mal üretirler ,ama tüketicilerdeP0 fiyatında Q2 kadar mal almak istiyor üreticelrde buna yanaşmiyor bu şekilde bi talep fazlası ortaya çıkıyor.

Kıtlık rantı mevzusuna gelince , üreticiler düşük fiyattan ürünlerını satmak istemez e piyasada da ürün kıtlaşır herkes bulmakda zorlanır  parası olan kişilerde ürünü yüksek fiyattan almak isteyince üreticiler çakallık yaparlar devlet düşük fiyata sat desede bunlar yüksek fiyattan alıcı bulurlar p2  fiyattan satarlar ..

(Anlatım karmaşık geldiyse Kemal sunalın Devlet kuşu filminde bakkal sahnesinde toz şeker almaya geliyor bi müşteri bakkal sahibi de yok şeker diyor . Kemal sunalda nasıl yok şurada var ya deyince sus diyor bakkal sahibi ilerde zam gelecek  deyip satmıyor .yüksek fiyat vermiş olsaydı satardı ama :)


Talep fazlasını da önceki örnekteki gibi Q ve S yerine koyun tavan fiyatı talep fazlasını bulursunuz.O yüzden direk kıtlık rantı mevzusunda örnek vereyim.

örnek :Talep denklemi 100-2P , Arz denklemi Qs= 20+2P olan bir piyasada devlet taban fiyatı 10 tl olarak belirlemiştir.Kıtlık rantı ?

Qd=100-20=80   Qs=20+20=40


 ŞİMDİ üreticler diyorki ben 10 tl ye sadece 40 ürün satarim .talep 80 olduğu halde (40 talep fazlası)..Ama bu 40 ürün içinde yüksek fiyat verenlere öncelik veriyor satıcımız 40 ürüne  Q=40 dersek
40=100-2P 'den P= 30 bulunur .yani bu 40 ürünümüde 30 tl verenlere öncelikle satarım karaborsacılık yapıyor burda.
Karaborsa fiyatını da bulduğumuza göre kıtlık rantı taralı alan yani dikdörtgenin alanıdır.
20x40 =800'dür



Vergilendirme ile müdahale
Hükümetler mallar üzerinde spesifik ve advolerem vergi olmak üzere 2 tür vergi alırlar.Brim üzerinden alınan vergiye spesifik, malın satışı üzerinden alınan vergiye advolerem vergi denmektedir.

Spesifik vergi
Spesifik vergilerde vergi arz (s)ın denklemine eklenir. Örneğin devlet birim mal üzerinden 10 tl vergi alıyor derse bunu S denkelmine ekleyip buluruz.

Ör:Ters talep denklemi P=100-4Q ,ters arz denklemi P=40+2Q olan bir piyasada devlet birim başına 12 tl vergi koymuştur.

Öncelikle ilk yapmanız gerek soru P ile başlamlı .(Q İle başaldıysa P 'liye çevşirin)
sonrasında vergi öncesi fıyatı ve vergi sonrası oluşan fiyatı bulalım.

vergi öncesi                                        vergi sonrası
100-4Q=40+2Q                                  yeni arz p= 40+12+2Q
Q=10                                                      P=52+2Q
P=60              
                               100-4Q=52+2Q
                                 Q=8   P=68
            
Vergi sonrası oluşan fiyat 68 tl .Peki bunun ne kadarını tüketici ne kadar üretici öder.



 Denge noktasında p=60  ..bu fiyatında üzerinde kalan kısım tüketicilerin ödediği ,altında kalan kısım üreticilerin ödediği kısımdır.


Tüketici=68+60 =8 tl vergi ödemiş
Üretici=60-56=4 tl  (toplam 12 tl vergi varsa, 8 ini üretici öderse geriye kalan 4 tl, onuda üretici ödemek zorunda)



Advolerem vergi
Buradada vergi arzın fiyatına eklenir ama burada eklendiğinde S eğrisinin paralel biçimde değilde eğim biçiminde etkiler .(vergi eğimin dikleşmesine neden olur).

Örnek:Ters talep denkleminin P=188-0.5Q ,ters arz denkleminin P=100+0.5Q olan bir piyasada devlet satılan mala %40 oranında advolerem vergi uyguluyor.tüketici  ve üretici ne kadarını öder ?

vergi öncesi                                     vergi sonrası
188-0.5Q=100+0.5Q                       yeni arZ P=(100+0.5Q).(1+0.40)
Q=88                                                P=140+0.7Q
P=100+0.5(88)=144                    
                 
                                  188-0.5Q=140+0.7Q
                                  1.2Q=48
                                  Q=40
                                  P=140+0.7(40)=168

Devlet vergilenedirme yapacağı gibi sübvansiyon(teşfik) da verebilir.bunuda S(arzın) fiyatından çıkartırız.vergi derse ekle süb derse çıkar (!!! S(arz) 'a ekle sadece!!!)   ÖNCE ters fonsiyona çevir P ' ile başlayan.